Konspekt lekcji języka polskiego w klasie Ib

 

Temat: Cechy tragedii antycznej w oparciu o „Króla Edypa” Sofoklesa.

 

Teksty i konteksty:

Obowiązują teksty i konteksty do projektu.

 

Cele lekcji:

Uczeń

·        Dostrzega problematykę egzystencjalną (wolna wola, los, przeznaczenie);

·        Stosuje pojęcia i rozpoznaje kategorie estetyczne: tragizm, oczyszczenie.

 

Metody pracy:

·        pogadanka z elementami heurezy;

·        praca z tekstem;

·        wykład.

 

Formy pracy:

·        praca w grupach.

 

Przebieg lekcji:

1.     Wprowadzenie do tematu (nauczyciel)

2.     Prezentacja wyników pracy grup, w oparciu o wybrany fragment „Króla Edypa” i w odniesieniu do całego utworu.

·        Określenie dialogów we fragmencie utworu i całości dramatu.

·        Rola chóru we fragmencie i całości utworu.

·        Pojęcie fatum i jego rola w życiu Edypa.

·        Historia rodziny Labdakidów zdeterminowanej przez fatum.

·        Charakterystyka Tyrezjasza w obszarze fragmentu i całości utworu.

·        Charakterystyka Edypa w oparciu o analizę fragmentu i całość utworu.

·        Określenie nastroju panującego w dramacie i w wybranym fragmencie utworu.

3.     Po prezentacji uczniowie otrzymują od nauczyciela „tekst z lukami” (według: M. Cytowska, H. Szelest, Literatura grecka i rzymska w zarysie) i uzupełniają go.

 

Tragedia ukazuje……………………………………………., który władcę Teb uczynił najbardziej nieszczęśliwym i najnędzniejszym z ludzi. Tragiczna ironia ujawnia się w tym, że…………………………. ……………………………. Utwór ten ma między innymi za zadanie ………………………………………………………………………. .

 

Przykładowe odpowiedzi:

·        Potęgę nieuchronnego losu.

·        Edyp, który niegdyś dzięki rozwiązaniu zagadki Sfinksa uwolnił Teby od tego potwora, przez pełne uporu dociekania sam uświadomił sobie grozę swej niedoli.

·        Zachęcić do wiary w bogów i ich wyroków, do wiary w przeznaczenie.

4.     Dyskusja nad stwierdzeniem S. Stabryły:

„ Tragedię Sofoklesa o Edypie można rozumieć jako ogólną metaforę ludzkiego losu: człowiek jest igraszką w rękach bogów i fatum, życie ludzkie to pasmo udręk i cierpień, z których wybawienie przynosi dopiero śmierć, szczęście jest tylko złudą zesłaną przez bogów po to, by tym boleśniejsza była ostateczna klęska” ( S. Stabryła, Antologia tragedii greckiej).

 

Zadania dla uczniów:

1.     W oparciu o fragment „Króla Edypa” Sofoklesa i w odniesieniu do całości utworu wykaż małość ludzkich starań wobec potęgi bogów. – praca stylistyczna od 3 do 4 stron podaniowych.

2.     W dowolnej formie literackiej zinterpretuj ostatnią zamykającą sztukę pieśń chóru.

 

Zadanie dla chętnych:

Odwołując się do wybranych przez siebie tekstów kultury i własnych doświadczeń, zinterpretuj słowa Władysława Tatarkiewicza: „Tragiczne powikłania są po prostu właściwością świata, w którym żyjemy. Polegają na tym, że niekiedy jedna wysoka wartość niszczy inną wysoką wartość i że czyni to nieuchronnie” (W. Tatarkiewicz, O tragedii i tragiczności).

 

 

 

W oparciu o fragment „Króla Edypa” Sofoklesa i w odniesieniu do całości utworu wykaż małość ludzkich starań wobec potęgi bogów. – praca stylistyczna od 3 do 4 stron podaniowych. (W swych rozważaniach uwzględnij znane Ci teksty kultury)

 

 

CHÓR

Wydaje nam się, że jego słowa i twoje, Edypie, w wielkim gniewie zostały wypowiedziane. A przecież nie o to chodzi, lecz by słowa wyroczni wypełnić jak najlepiej.

 

TYREZJASZ

Mimo że jesteś królem, muszę zrównać się z tobą, żeby przynajmniej odpowiedzieć słowem równym twojemu. Tu i ja mam władzę. Wcale nie służę tobie, lecz Apollinowi. Tak więc Kreonowej nie potrzeba mi opieki. Poza tym wyrzucasz mi ślepotę, powiadam ci, choć masz oczy i widzisz, nie dostrzegasz, w jakim miejscu zła się znajdujesz ni gdzie i z kim mieszkasz. A czy przynajmniej znasz swoje pochodzenie? Nie wiedząc o tym, jesteś wrogiem swoich najbliższych – tych, co znajdują się w Hadesie, i tych, co na ziemi. Obosieczna klątwa, ojca i matki, wypędzą cię z tego kraju. Będziesz w wiecznym mroku, choć teraz jasno widzisz. Jakie jaka góra nie odpowie wtedy echem twojej rozpaczy, gdy poznasz dobrze swoje gody weselne i dom zakotwiczony jakby na wodach bez przystani? Ani przeczuwasz ogrom zła, jakie spadnie kiedyś na ciebie i na twoje dzieci. W związku z tym możesz przeklinać Kreona i moją sztukę. Bo nie ma wśród śmiertelnych nikogo, kto by bardziej od ciebie został doszczętnie zniszczony.

 

EDYP

 

Doprawdy, jak długo można znosić jego obelgi? Precz mi z oczu! Znikaj jak najszybciej. Wracaj, skąd przyszedłeś, daleko od mojego domu.

 

 

TYREZJASZ

 

Nie pokazałbym się tutaj, gdybyś mnie nie wzywał.

 

EDYP

 

Wcale nie wiedziałem, że będziesz plótł takie brednie. Inaczej nie posyłałbym po ciebie, nie sprowadziłbym do mego pałacu.

 

TYREZJASZ

 

My tacy się urodziliśmy, bezmyślni, jak ty uważasz, ale dla twoich rodziców – rozumni.

(Chce odejść)

 

EDYP

 

Stój! O jakich rodzicach mówisz? Kto mnie zrodził?

 

TYREZJASZ

 

Dzisiejszy dzień cię zrodził i zniszczy.

 

EDYP

 

Bardzo zagadkowe i mroczne są twoje słowa.

 

TYREZJASZ

 

Czy z natury nie jesteś zdolniejszy do rozwiązywania tych zagadek?

 

EDYP

 

Drwij, takimi drwinami musisz uznać moją wielkość.

 

TYREZJASZ

 

To właśnie traf szczęśliwy stał się twoją zgubą.

 

EDYP

 

Nie obchodzi mnie to. Ważne, że ocaliłem to miasto.

 

TYREZJASZ

 

Więc odchodzę. Chłopcze, prowadź mnie.

 

EDYP

 

A niech cię prowadzi. Twoja obecność mnie męczy. Zawadą jesteś. Wreszcie odetchnę, gdy się oddalisz.

 

TYREZJASZ

 

Pójdę, ale najpierw powiem to, co chciałeś wiedzieć. Nie ze strachu przed tobą, bo nie w twojej mocy mi szkodzić. Posłuchaj więc: ów człowiek, którego od dłuższego czasu szukasz, któremu grozisz w obwieszczeniach za zgon Lajosa, znajduje się tu. Uchodzi za przybysza, lecz później okaże się rodowitym Tebańczykiem. Nie nacieszy się tym odkryciem, bo ślepy, choć widział i biedny, choć był bogaty, pójdzie w obce kraje, kosturem szukając drogi. Okaże się, że żyje ze swoimi dziećmi, będąc ich bratem i ojcem, synem i mężem kobiety, która go urodziła, a swego ojca zabójcą i wspólnikiem łoża.

(Edyp wściekły odchodzi)

Idź do pałacu i pomyśl o tym. Jeśli przekonasz się o moim kłamstwie, rozgłaszaj, że nie znam się na sztuce wróżbnej.

(Tyrezjasz odchodzi)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I.                  Rozwinięcie tematu (można uzyskać maksymalnie 36 punktów)

Praca z fragmentem:

1.     Studium psychologiczne Edypa:

·        Opatrzne zrozumienie intencji wieszcza.

·        Poczucie niewinności i zawodu.

·        Gniew na ewentualnych spiskowców.

·        Kwestionowanie słów wyroczni.

2.     Charakterystyka Tyrezjasza

·        Zrównoważony.

·        Próbuje wyjawić prawdę Edypowi.

3.     Historia rodu Labdakidów:

·        Nieświadome wypełnianie przepowiedni delfickiej.

4.     Rola fatum:

·        Edyp nie przyjmuje do wiadomości, iż może być marionetką w rękach bogów.

5.     Nastrój panujący w rozmowie Edypa z Tyrezjaszem.

·        Gniew Edypa na Tyrezjasza.

·        Ciekawość Edypa co do swego pochodzenia.

6.     Rola chóru:

·        Podtrzymuje nastrój wahania i wewnętrznego rozdarcia bohatera.

·        Broni świętości przepowiedni i opowiada się po stronie praw boskich.

·        Porusza temat marności ludzkiego życia.

·        Współczuje Edypowi i współodczuwa z bohaterem.

7.     Dialogi i jego rola:

·        Dialog dynamiczny zwany stychomytią.

Odniesienie tematu do całości utworu

1. Studium psychologiczne Edypa:

·        Król Teb.

·        Obciążony rodzinną klątwą.

·        Porywczy (nieświadomie zabił ojca).

·        Mądry (rozwiązał zagadkę Sfinksa).

·        Troszczy się o własny lud.

·         Przyjmuje na siebie odpowiedzialność za przewinienia przodków.

     2. Charakterystyka Tyrezjasza

·        Mędrzec – nawet najstarsi mieszkańcy Teb pamiętali go jako siwego, przygarbionego starca.

·        Odczuwający i rozumiejący sytuację króla.

3. Historia rodu Labdakidów;

·        Związek homoseksualny Lajosa z Chryzpem powodem fatum.

·        Lajos i Jokasta próbują uniknąć przepowiedni porzucając Edypa.

·        Edyp wychowywany przez parę królewską z Koryntu próbuje uciec przed fatum opuszczając Korynt. Zabójstwo ojca jako nieświadome wypełnianie się przepowiedni delfickiej

·        Klęska w Tebach i poszukiwanie jej przyczyn. Edyp dowiaduje się prawdy o swoim pochodzeniu.

·        Antygona wypełnia prawa boskie.

·        Kreon marionetką w rękach bogów.

     4. Rola fatum:

·        Fatum – łac. „to co powiedziane”; „to co przepowiedziane”, zrządzone przez bogów; przeznaczenie; zły los, nieszczęście; klątwa zesłana przez bogów za przewinienia przodków.

·        Katharsis – oczyszczenie, rozładowanie silnych emocji w wyniku głębokiego przeżycia (wyzwolenie się od uczuć litości i trwogi dzięki ich doświadczeniu przez widza tragedii utożsamiającego się z losami, cierpieniem szlachetnych i nieszczęśliwych bohaterów).

·        Wielcy tragicy greccy wiele uwagi poświęcali tragizmowi losu, kiedy wartościowy i szlachetny człowiek, zdeterminowany przez siły, których nie rozumiał i nad którymi nie mógł zapanować, sam przybliżał swoją zgubę, popadając w sprzeczności, konflikty, doświadczając samotności i przejmującego cierpienia.

5. Nastrój panujący w rozmowie Edypa z Tyrezjaszem

·        Uświadamia Edypowi, że zabił ojca Lajosa.

6. Rola chóru:

·        Komentuje bieg wydarzeń w utworze.

·        Przekonuje Edypa, że zabójca zostanie ujęty.

7. Dialogi i jego rola:

·        Sofokles zróżnicował dialog dramatyczny, posługując się nie tylko dłuższymi wypowiedziami, lecz także formą stychomytii, stosował motywację psychologiczną, operował kontrastami charakterów postaci i nagłymi zmianami nastroju.

 

II.               Kompozycja (5 punktów)

·        Podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu, spójna wewnętrznie, przejrzysta i logiczna; pełna konsekwencja w układzie graficznym.    5                                            

·        Uporządkowana wobec przyjętego kryterium, spójna; graficzne wyodrębnienie głównych części.3

·        Wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli, na ogół spójna.1

 

III.           Styl (5 punktów)

·        Jasny, żywy, swobodny, zgodny z zastosowaną formą wypowiedzi; urozmaicona leksyka.5

·        Zgodny z zastosowaną formą wypowiedzi, na ogół jasny; wystarczająca leksyka.3

·        Na ogół komunikatywny, dopuszczalne schematy językowe.1

 

 

 

IV.            Język (5 punktów)

·        Język w całej pracy komunikatywny, poprawna, urozmaicona składnia, poprawne: słownictwo, frazeologia, fleksja, interpunkcja i ortografia.15

·        Język w całej pracy komunikatywny, poprawne: składnia, słownictwo, frazeologia i fleksja, w większości poprawne ortografia (naruszenie normy w zakresie błędów drugorzędnych) i interpunkcja.12

·        Język w całej pracy komunikatywny, poprawna fleksja, w większości poprawne składnia, słownictwo, frazeologia, ortografia (sporadyczne błędy różnego stopnia) i interpunkcja.9

·        Język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych, leksykalnych (słownictwo i frazeologia), fleksyjnych, ortograficznych (różnego stopnia) i interpunkcyjnych.5

·        Język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych, licznych błędów składniowych, leksykalnych, ortograficznych (różnego stopnia) i interpunkcyjnych.2

 

V.               Szczególne walory pracy 0-4

 

 

KOMENTARZ:

 

Temat lekcji: Cechy tragedii antycznej w oparciu o „Króla Edypa” Sofoklesa.

Temat został zrealizowany na dwóch jednostkach lekcyjnych. Wybrana metoda pracy odniosła oczekiwany skutek. Młodzież wykazała się aktywnością w obcowaniu z tekstem literackim, samodzielnością sądów i wniosków na temat kreacji bohatera uwikłanego w przeznaczenie. Uczniowie dostrzegli ponadczasowość przesłania w obszarze relacji człowieka z Bogiem. Przyjęta metoda pracy posłużyła do utrwalenia znanych już wcześniej pojęć z obszaru teorii literatury.

To doświadczenie metodyczne można potraktować jako wskazanie przy wyborze metod pracy z tekstem literackim na lekcjach języka polskiego.

 

 

Opracowała: nauczyciel języka polskiego

mgr Ewa Giżyńska